01.02.2016


Nieprawidłowe ustalenie stawek opłaty śmieciowej

KATEGORIA: Wokanda

Zdaniem WSA w Poznaniu ustalenie przez radę gminy stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości innej aniżeli wynikało to z kalkulacji opracowanych przez wójta, bez ponownej analizy kosztów funkcjonowania systemu, stanowi podstawę stwierdzenia nieważności uchwały w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 listopada 2015 roku (sygn. III SA/Po 610/15) stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały rady gminy w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym:

Burmistrz, działając na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach [dalej: ucpg], przedłożył Radzie Miejskiej projekt uchwały w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty raz z wyliczeniami i uzasadnieniem. Dokumenty te były przedmiotem obrad komisji Rady. Ostatecznie Rada Miejska podczas sesji, na wniosek jednego z radnych, ustaliła stawki opłat w niższej wysokości niż zaproponowane przez Burmistrza (12 zł od osoby za odpady zmieszane oraz 7 zł od osoby za odpady zbierane selektywnie). Jednocześnie decyzja Rady w tym zakresie nie była umotywowana dodatkowymi wyliczeniami i analizami kosztów funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi.

Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a następnie – wobec jego nieskuteczności – skargę do WSA w Poznaniu, wniósł jeden z mieszkańców gminy, będący właścicielem nieruchomości na jej terenie zobowiązanym do uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 6r ust. 2 ucpg poprzez „ustalenie stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, gdy nie są one zbierane i odbierane w sposób selektywny w kwocie niewystarczającej na pokrycie kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi: oraz art. 6 k ust. 2 ucpg poprzez „brak uwzględnienia rzeczywistej liczby mieszkańców zamieszkujących gminę w dniu podjęcia uchwały, zignorowanie posiadanych danych w zakresie ilości wytwarzanych na terenie gminy odpadów komunalnych, co doprowadziło w efekcie do nieuwzględnienia w niej kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, o których mowa w art. 6 r ust. 2 - 2b i 2d [wytł. M.K.]”. Skarżący podniósł, iż „uchwała narusza zasadę równości traktowania mieszkańców gminy, bowiem powoduje, że część mieszkańców gminy, która segreguje odpady będzie ponosiła w całości koszty systemu.”. W skardze wskazano także, iż „Rada Gminy podejmując uchwałę nie oparła swojego rozstrzygnięcia o szacunkowe dane przedstawione przez Burmistrza Gminy ..., albowiem brak jest uzasadnienia do podjęcia takich stawek opłaty za gospodarowanie. Rada nie dokonała kalkulacji kosztów działalności systemu zgodnie z art. 6k ust 2 ustawy.”.

WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 listopada 2015 roku (sygn. III SA/Po 610/15) w całości uwzględnił wniesioną skargę stwierdzając nieważność zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, iż Skarżący będący właścicielem nieruchomości na terenie gminy zobowiązanym do uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest legitymowany do skutecznego wniesienia skargi w trybie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Tym samym Sąd uznał, iż interes prawny skarżącego został naruszony przedmiotową uchwałą.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze WSA w Poznaniu stwierdził, iż „rada gminy podejmując uchwałę w przedmiocie stawek opłaty za gospodarowanie odpadami jest zobowiązana do dokonania rzetelnej i wnikliwej kalkulacji wysokości stawki, tak, aby pobierane opłaty pokrywały rzeczywiste koszty związane z funkcjonowaniem systemu zagospodarowania odpadami na terenie gminy. Prawidłowo skalkulowana opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi powinna z jednej strony zapewniać sprawne funkcjonowanie systemu odbioru odpadów na terenie gminy, z drugiej zaś nie powinna stanowić źródła dodatkowych zysków gminy.”. Tym samym WSA w Poznaniu przychyli się do prezentowanej w orzecznictwie tezy zapoczątkowanej nieprawomocnym wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia z dnia 6 listopada 2013 roku (sygn. I SA/Bk 127/13).

WSA w Poznaniu podkreślił przy tym, iż „ze znajdujących się w aktach sprawy szacunków wysokości opłat wynika bowiem, że z przedstawionych do analizy szacunków wynikały w istocie inne stawki opłat, niż ostatecznie uchwalono. Z przedstawionych w sprawie dokumentów nie wynika natomiast, że ostatecznie przyjęte przez Radę Gminy stawki opłat były w istocie wynikiem rzetelnej kalkulacji, uwzględniającej, w szczególności, zebrane dane szacunkowe oraz koszty funkcjonowania całego systemu gospodarowania odpadami, w konsekwencji zaś, czy wysokość stawek opłat została ustalona tak, by pokryła prognozowane koszty funkcjonowania tego systemu, co było przedmiotem zarzutu podniesionego w skardze. Nie sposób zatem , tym samym, dokonać oceny , czy w istocie zaskarżona uchwała uwzględnia przesłanki wynikające z ww. przepisów.”.

Sąd odniósł się także do zarzutu braku uzasadnienia zaskarżonej uchwały. Jego zdaniem powoduje to  brak możliwości dokonania oceny, czy postanowienia uchwały w zakresie przyjętych stawek opłat odpowiadają wskazanym wyżej przepisom prawa/. W ocenie Sądu „wymóg uzasadnienia projektu aktu prawa miejscowego wynika z § 143 w zw. z § 131 ust. 1 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie Zasad techniki prawodawczej (Dz. U. Nr 100, poz. 908). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ wydający akt prawa miejscowego ma obowiązek sporządzenia uzasadniania aktów prawa miejscowego nie tylko ze względu na § 131 w zw. z § 143 ww. rozporządzenia, ale też dlatego, że uzasadnienie takie warunkuje kontrolę organów nadzoru i kontrolę sprawowaną przez sądy administracyjne.”.

Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2015 roku (sygn. III SA/Po 610/15) nie jest prawomocny.

Argumentacja przedstawiona w omawianym powyżej orzeczeniu – w przypadku uprawomocnienia się wyroku i podzielenia jej przez inne sądy administracyjne – może mieć niezwykle istotne znaczenie dla wielu innych gmin w całej Polsce. Powszechnie wiadomo bowiem, iż przypadki w których wysokość stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi była wynikiem decyzji politycznej rady (niekiedy skonfliktowanej z wójtem) oderwanej od przesłanek merytorycznych, nie należały do rzadkości. Zarówno więc w przypadku, gdy organ wykonawczy gminy przedkładał radzie projekt uchwały w sprawie stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi bez prawidłowo sporządzonej kalkulacji, jak i w przypadku gdy rada gminy nie brała tych materiałów pod uwagę ustalały wysokość opłat w innej wysokości (bez zmian po stronie kosztowej funkcjonowania systemu) należy liczyć się z możliwością zakwestionowania podjętych uchwał i to ze skutkiem ex tunc (tj. z mocą wsteczną od dnia ich podjęcia). Sytuacje takie mogą mieć daleko idące skutki dla gmin i być źródłem poważnych problemów prawno-finansowych. Jednocześnie omawiany wyrok – podobnie jak wcześniejsze orzeczenia zawierające podobne tezy – wskazuje na nieprawidłowości w działaniach organów nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego – regionalnych izb obrachunkowych - które w trybie nadzorczym nie kwestionowały tego typu uchwał przed ich wejściem w życie. O ile zgodzić można się z teza, iż organy nadzoru nie posiadają instrumentów pozwalających na precyzyjne ustalenie strony kosztowej gminnych systemów gospodarki odpadami komunalnymi, o tyle stwierdzić należy, iż mogą one zweryfikować fakt sporządzenia kalkulacji kosztów przez wójta, treść uzasadnienia projektu uchwały oraz inne materiały z procesu uchwałodawczego, z których wynikają przesłanki podjęcia konkretnej uchwały. Brak tego typu materiałów albo podjęcie uchwały w całkowitym oderwaniu od nich powinno skutkować podjęciem rozstrzygnięcia nadzorczego. Uchroniłoby top szereg gmin przed problemami, które mogą je spotkać w przyszłości.



Autor:
Maciej Kiełbus

Partner Zarządzający, prawnik w ZIEMSKI&PARTNERS Kancelaria Prawna Kostrzewska, Kołodziejczak i Wspólnicy w Poznaniu, specjalizuje się w zakresie prawa administracyjnego, w szczególności prawa samorządu terytorialnego oraz prawa odpadowego


TAGI: Opłata śmieciowa, Ustawa śmieciowa, Gospodarka odpadami, NIK, Gospodarka komunalna, Wójt,



Tekst pochodzi z portalu Prawo Dla Samorządu