10.05.2024


Niedofinansowanie zadań zleconych - uwagi i wnioski Najwyższej Izby Kontroli

KATEGORIA: Praktyka

Zmiany podatkowe, a finanse samorządów

Najwyższa Izba Kontroli przeanalizowała sposób, w jaki jednostki samorządu terytorialnego finansują zadania publiczne. Poddano analizie skutki zmian w systemie podatkowym wprowadzonych w latach 2019–2022 dla budżetów samorządów. Przypomnijmy, że zmiany te obejmowały zwolnienie z podatku dochodowego osób do ukończenia 26. roku życia, zmiany w skali podatkowej (18% na 17% a następnie na 12%), oraz podwyższenie kwoty wolnej od podatku do 30 000 zł i progu podatkowego do 120 000 zł. Skutkiem tych zmian było zmniejszenie wpływów podatkowych z podatku  dochodowego od osób fizycznych, co z kolei odbiło się na dochodach własnych jednostek samorządu terytorialnego, które uzależnione są od udziału w wpływach podatkowych z PIT zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

W wyniku przeprowadzonej kontroli, NIK negatywnie oceniła system finansowania zadań publicznych, wskazując na konieczność stworzenia nowych rozwiązań gwarantujących samodzielność finansową jednostek samorządu terytorialnego.[1] Zdaniem NIK istotne jest również wprowadzenie w ustawie o finansach publicznych skutecznych mechanizmów prawnych, które będą przeciwdziałać kształtowaniu przez sferę rządową uznaniowego i doraźnego zewnętrznego wsparcia finansowego jednostek samorządu terytorialnego.[2] 

Niedofinansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej

Najwyższa Izba Kontroli w wystąpieniu pokontrolnym po raz kolejny poruszyła problem niedofinansowania zadań zleconych. Wskazała, iż nieakceptowalne jest używanie samorządowych dochodów własnych na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Z analizy NIK wynika, że polskie samorządy w latach 2018-2023 przeznaczyły około 4,3 mld zł na takie cele.[3] Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy było niewłaściwe ustalanie cen jednostkowych usług świadczonych przez samorządy, przy całkowitym pominięciu faktycznych kosztów realizacji danego zadania. Z zebranych przez Najwyższą Izbę Kontroli danych i informacji wynika, że dokumenty sprawozdawcze, szczególnie formularz Rb-50, nie umożliwiają pełnego ujawnienia kosztów realizacji zadań zleconych.[4]  W tym kontekście trudno jest też ocenić realistyczność budżetów poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, gdy staje się normą planowanie wydatków na zadania zlecone w kwocie przewyższającej otrzymaną dotację.

Fakt, że jednostki samorządu terytorialnego stale uzupełniają ze środków własnych deficyt finansowy wykonywania zadań zleconych, wpływa negatywnie na zapewnienie realizacji  rozwoju danego samorządu, zgodnie z oczekiwaniami lokalnej społeczności.

Taka sytuacja w dłuższej perspektywie może obniżyć jakość świadczonych usług publicznych. W związku z tym, Najwyższa Izba Kontroli zwraca uwagę na pilną potrzebę wprowadzenia zmian w systemie finansowania zadań zleconych realizowanych przez samorządy.[5] Problematyka niedofinansowania zadań zleconych była już wcześniej analizowana przez NIK, jednakże wnioski z tego raportu nie zostały wdrożone przez Radę Ministrów.[6]

Droga sądowa jedynym rozwiązaniem?

Problem niedofinansowania zadań zleconych dalej pozostaje aktualny, zwłaszcza w kontekście uszczuplenia, wskutek zmian podatkowych, dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego. W dalszym ciągu utrzymuje się praktyka współfinansowania przez jednostki samorządu terytorialnego realizacji tych zadań. Nie ulega wątpliwości, że środki z budżetu państwa winny być przekazywane w takiej wysokości, aby umożliwić kompleksową realizację zadań zleconych. Problemy zdiagnozowane przez Najwyższą Izbę Kontroli w zakresie finansowania zadań zleconych, ujęte w raporcie z 27 września 2017 r. [7] pozostają nadal aktualne.

Obecnie droga sądowa jest jedynym rozwiązaniem, aby odzyskać środki przekazane na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Niektóre samorządy postanowiły skorzystać z tej możliwości i domagać się zwrotu wydatkowanych środków przed sądem.

 


[1] https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/23/049/LBI/

[2] Ibidem

[3] Ibidem

[4] Ibidem

[5] Ibidem

[6] Por. https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/16/009/

[7] Por. https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/16/009/



Autor:
Karolina Piekarska

Radca prawny w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, specjalizuje się w prawie cywilnym


TAGI: NIK, Zadania zlecone,



Tekst pochodzi z portalu Prawo Dla Samorządu