24.04.2024


Wyzwania w zarządzaniu Spółkami Komunalnymi: Analiza Kontroli NIK

KATEGORIA: Praktyka

Gospodarkę komunalną definiuje się jako zadania własne jednostek samorządu terytorialnego mające na celu zaspokojenie zbiorowych potrzeb mieszkańców. Usługi komunalne stanowią istotny element działalności samorządów, którego ramy są określone przez przepisy prawa. Jedną z kluczowych zasad przewidzianych przez ustawę jest regulacja, że samorząd może prowadzić gospodarkę komunalną m.in. w formie spółek prawa handlowego. Niemniej jednak, pomimo powszechnej praktyki korzystania z tego modelu, kontrola przeprowadzona przez Najwyższą Izbę Kontroli (dalej: NIK) wykazała szereg problemów i braków w zakresie właściwego wykorzystania tej formy realizacji zadań przez samorządy.

Spółki Komunalne

Analizując funkcjonowanie spółek komunalnych, należy zwrócić uwagę na istotne aspekty, takie jak ich organizacja oraz zarządzanie. Przepisy w rozdziałach 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 679) podkreślają związki organizacyjne między spółkami komunalnymi a samorządem. Rola organów nadzorczych, takich jak rada nadzorcza, ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia efektywnego nadzoru nad działalnością spółki oraz właściwego kierowania. Do kompetencji rady nadzorczej należy m.in. ocena sprawozdań zarządu czy decydowanie o wynagrodzeniu członków zarządu. Rada ma także prawo powoływania i odwoływania członków zarządu, co jest istotne dla zapewnienia odpowiedniego kierownictwa w spółkach komunalnych.

Kontrola Najwyższej Izby Kontroli

Kontrole przeprowadzone przez NIK ujawniły szereg nieprawidłowości. Stwierdzono, że wiele spółek prowadziło działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres zadań gmin w sferze użyteczności publicznej. Ta praktyka, choć niezgodna z przepisami, nie była w pełni kontrolowana przez organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela. Co więcej, niektóre spółki wykraczały poza terytorium własnej gminy, wykonując zadania na rzecz innych gmin bez odpowiednich porozumień międzygminnych.

Niepokojące są również nieprawidłowości w zarządzaniu finansami spółek komunalnych. Nie tylko niektóre spółki ponosiły straty finansowe w realizacji usług publicznych, ale również zarządy często nie egzekwowały należnych rekompensat za ponoszone straty. Dodatkowo, wydatki na darowizny i sponsoring stanowiły znaczący procent ogólnych wydatków, przy braku jasnego uzasadnienia ekonomicznego.

Działania podjęte przez Najwyższą Izbę Kontroli

W świetle tych ustaleń, NIK wystąpiła z szeregiem zaleceń, w tym rozważenie zmian legislacyjnych ograniczających działalność spółek komunalnych poza sferą użyteczności publicznej oraz wprowadzenie obowiązku ustalenia zasad sponsoringu i udzielania darowizn przez spółki komunalne gmin. Ponadto, skierowano zawiadomienia do organów nadzoru budowlanego i prokuratury w sprawie potencjalnych wykroczeń i przestępstw.

Przeprowadzone przez NIK kontrole wyraźnie wskazują na potrzebę wprowadzenia większej przejrzystości i skuteczniejszego nadzoru nad tymi podmiotami. Pierwszym krokiem może być przeprowadzenie wewnętrznego audytu mającego na celu zlokalizowanie i wyeliminowanie nieprawidłowości. Taki audyt pozwoli nie tylko na zwiększenie zgodności z obowiązującymi przepisami, ale także będzie mieć wpływ na zminimalizowanie ryzyka prawnego istniejącego w przedsiębiorstwie. 



Autor:
Karolina Piekarska

Radca prawny w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, specjalizuje się w prawie cywilnym



Tekst pochodzi z portalu Prawo Dla Samorządu