NIK krytycznie o funkcjonowaniu nadzoru wojewodów nad działalnością samorządu terytorialnego

Na stronie internetowej Najwyższej Izby Kontroli ukazał się przygotowany w maju tego roku Raport z kontroli: Funkcjonowanie nadzoru wojewodów nad jednostkami samorządu terytorialnego Dokument przedstawia syntezę wyników kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli (NIK) w zakresie sprawowania przez wojewodów nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego (jst) w latach 2023–2025 (I półrocze). Kontrola objęła cztery urzędy wojewódzkie oraz 16 jednostek samorządu terytorialnego (starostwa i urzędy gmin). Kluczowe wnioski NIK wskazał na następujące nieprawidłowości oraz problemy w kontrolowanym obszarze: niejednolitość nadzoru:  kontrolowani wojewodowie (z wyjątkiem Lubelskiego) nie byli spójni w wykładni przepisów prawa, co prowadziło do sytuacji, w których akty organów jednostek samorządu terytorialnego podobnej treści były różnie oceniane pod kątem legalności; 2) obciążenie pracą: NIK podkreślił, że skala zadań komórek nadzorczych u wojewodów jest ogromna, gdyż na jednego pracownika merytorycznego przypadało do zweryfikowania średnio ponad 1800 aktów normatywnych w badanym okresie; 3) problemy proceduralne: kontrolerzy stwierdzili zróżnicowane podejście do stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, szczególnie w zakresie zawiadamiania nadzorowanych jednostek o wszczęciu i zakończeniu postępowań nadzorczych; 4) niewykorzystane narzędzia nadzoru: wojewodowie sporadycznie korzystali z instrumentów takich jak wstrzymanie wykonania nadzorowanego aktu czy stwierdzanie nieistotnego naruszenia prawa; 5) opieszałość w publikacji uchwał w wojewódzkich dziennikach urzędowych: NIK stwierdził istotne nieprawidłowości w ogłaszaniu aktów prawa miejscowego w wojewódzkich dziennikach urzędowych – 34% zbadanych aktów opublikowano z opóźnieniem, a 5% w ogóle; 6) postawa JST:  jednostki samorządu terytorialnego w przeważającej mierze rzetelnie wywiązywały się z obowiązków przekazywania wojewodom uchwał (99% terminowości) i stosowania się do wydawanych przez nich rozstrzygnięć nadzorczych. Wnioski szczegółowe 1. Niejednolitość nadzoru za najpoważniejsze uchybienie merytoryczne NIK uznał brak spójności w ocenie legalności uchwał – jako przykład podano programy opieki nad bezdomnymi zwierzętami: Wojewoda Lubelski jako jedyny zachował pełną jednolitość ocen; w pozostałych urzędach stwierdzono przypadki (łącznie 5 uchwał), gdzie zapisy uznane w jednej gminie za nieważne, w innej nie zostały zakwestionowane za przyczyny tego stanu uznano przeoczenia pracowników oraz zmienność orzecznictwa sądów administracyjnych. 2