Czy spółka od wodociągów i kanalizacji oczyści gminną drogę?

Wojewoda Śląski uznał za niedopuszczalne powierzenie realizacji niektórych zadań zarządcy drogi publicznej gminnej spółce handlowej, która nie jest zarządem drogi. Nie wykluczył natomiast zajmowania się przez nią sprawami gminnych dróg wewnętrznych.

Wprowadzenie

Przepisy ustawy o drogach publicznych[1] zawierają wiele szczegółowych rozwiązań dotyczących zadań jednostek samorządu terytorialnego, ich organizacji oraz współdziałania. To one są również podstawą do wyróżniania samorządowych dróg publicznych oraz wewnętrznych, rządzącymi się odmiennymi reżimami prawnymi[2]. Powoduje to trudności w praktyce stosowania przepisów.

Spółka komunalna a drogi publiczne

W omawianymi przypadku rada miasta podjęła uchwałę w sprawie powierzenia spółce komunalnej (której przedmiotem działalności było w szczególności świadczenie usług w zakresie dostarczania wody i odprowadzania oraz oczyszczania ścieków i w której miasto posiadało 100% udziałów) obowiązkowego zadania własnego gminy w postaci prowadzenia całodobowego pogotowia interwencyjnego dróg publicznych, dróg wewnętrznych będących w zarządzie prezydenta miasta wraz z usuwaniem skutków nieprzewidzianych zdarzeń w pasie drogowym oraz pozostałych terenów stanowiących własność lub użytkowanie wieczyste gminy oraz Skarbu Państwa.

Przewidziano realizację przez spółkę w szczególności takich zadań, jak prowadzenie bieżącego monitorowania pasa drogowego dróg wojewódzkich, powiatowych, usuwanie odpadów powstałych w wyniku zdarzeń drogowych czy też wykonywania pozostałych (niewymienionych w uchwale) czynności porządkowe niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania dróg publicznych.

Wojewoda Śląski uznał, że niezbędne jest stwierdzenie nieważności tej uchwały w części[3].

Organ nadzoru wskazał, że z art. 19 ust. 1-2 oraz art. 21 ust. 1 u.d.p. wynika, iż zarządca drogi (np. prezydent miasta) może wykonywać swoje obowiązki samodzielnie, lub przy pomocy jednostki organizacyjnej będącej zarządem drogi. W ocenie Wojewody zarządem drogi może być wyłącznie wyspecjalizowana jednostka, utworzona konkretnie w tym celu. Tym samym niedopuszczalne było przekazanie przez radę miasta spółce komunalnej, nie będącej zarządem drogi, realizacji niektórych zadań własnych gminy z zakresu dróg publicznych. Na poparcie tego stanowiska organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych.

Co istotne, uchwała rady miasta przewidywała powierzenie spółce komunalnej realizacji zadań także w zakresie dróg wewnętrznych. Wojewoda stwierdził nieważność uchwały jedynie w tej części, w której odnosiła się ona do dróg publicznych (usuwając odpowiednie wyrażenia z jej treści, a resztę pozostawiając w obrocie). Oznacza to, że w jego ocenie nie jest wykluczone zajmowanie się przez spółkę sprawami gminnych dróg wewnętrznych.

Podsumowanie

Przedmiotowe rozstrzygnięcie wpisuje się w serie orzeczeń, które ukazują dość kłopotliwą rzeczywistość gmin mających zamiar zorganizować w sposób spójny realizację zadań dotyczących dróg. O ile muszą się liczyć z ryzykiem zakwestionowania prób powierzenia realizacji zadań dotyczących dróg publicznych podmiotom innym niż „zarządy dróg”[4], to jednocześnie kwestionuje się próby przekazywania spraw dotyczących gminnych dróg wewnętrznych owym „zarządom”, motywując to wykroczeniem poza zakres spraw, które zgodnie z ustawą mogą zostać im przypisane[5].

Jasne jest, że zarządzanie gminnymi drogami wewnętrznymi zakłada stosowania innych instrumentów prawnych, niż w przypadku dróg publicznych. Nie jest to obojętne z perspektywy obywateli. Przykładowo art. 21 ust. 2 u.d.p. przewiduje szczególne uprawnienia zarządów dróg w odniesieniu do gruntów przylegających do pasa drogowego. Istotne znaczenie ma zatem to, czy będą mogły być one stosowane tylko w odniesieniu do dróg publicznych, czy również do dróg wewnętrznych.

Konieczność uwzględnienia szeregu przepisów o drogach publicznych sprawia, że kwestia tworzenia jednostek organizacyjnych i określania ich zadań jest o wiele bardziej złożona, niż mogłoby się to wydawać na pierwszy rzut oka.

[1] Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 889), dalej jako: u.d.p.

[2] Zob. artykuły opublikowane w naszym portalu, w tym: Czy można zaskarżyć zatwierdzenie organizacji ruchu na gminnej drodze wewnętrznej? oraz Czy możliwe jest przekształcenie drogi gminnej w drogę wewnętrzną?

[3] Rozstrzygnięcie nadzorcze z dnia 29 maja 2026 r., znak: NPII.4131.1.380.2026.

[4] Zob. wyrok NSA z dnia 1 marca 2017 r., sygn. II OSK 2813/16 oraz wyrok z dnia 17 października 2017 r., sygn. II OSK 2145/17. Por. stanowisko NSA w wyroku z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 350/18 (który wskazał na możliwość powierzania określonych „obowiązków” spółkom wskazał), a także wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. II OSK 2590/15.

[5] Zob. wyrok NSA z dnia 6 maja 2026 r., sygn. III OSK 44/26, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.