Gdzie kończy się bezpieczna przystań dla gmin-spadkobierców, a zaczyna Eldorado dla wierzycieli, czyli o skutkach uchwały Sądu Najwyższego

W skład spadków przypadających gminom wchodzą zazwyczaj przede wszystkim długi. Z kolei gminy próbowały radzić sobie z „trudnym spadkiem” podnosząc (często skutecznie) zarzut przedawnienia kierowanych pod ich adresem roszczeń. Jednak po lekturze ostatniej uchwały Sądu Najwyższego wydaje się, że może ograniczyć możliwość skutecznego powoływania się na zarzut przedawnienia.

Co jednak spowodowało, że Sąd Najwyższy wziął na tapet problem przedawnienia długów spadkowych?

Stan faktyczny sprawy

W omawianej sprawie referendarz sądowy oddalił wniosek wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty wydanemu przeciwko spadkobiercom dłużników. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że roszczenie objęte tytułem wykonawczym uległo przedawnieniu. W ocenie referendarza wystąpienie przez wierzyciela z wnioskami o stwierdzenie nabycia spadków po zmarłych dłużnikach nie doprowadziło do przerwania przedawnienia.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Sąd Rejonowy rozpatrujący skargę wierzyciela na postanowienie referendarza sądowego zauważył, że na tle powyższego przepisu zarysowały się dwie rozbieżne linie orzecznicze.

W konsekwencji Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2025 r.[1] przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czy złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku prowadzi do przerwania biegu przedawnienia roszczenia tego wierzyciela.

Rozbieżności w orzecznictwie

Zgodnie z przeważającą linią orzeczniczą, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie prowadzi do przerwania biegu terminu przedawnienia roszczeń wierzyciela spadkowego. Sądy reprezentujące ten pogląd, wskazywały, że „(…) złożenie takiego wniosku nie stanowi czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia objętego żądaniem pozwu”[2]. Celem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku jest ustalenie kręgu spadkobierców, a nie ochrona konkretnej wierzytelności. Tym samym wystąpienie z takim wnioskiem przez wierzyciela nie zmierza bezpośrednio do zaspokojenia roszczenia[3].

Część sądów przyjmowała stanowisko, że złożenie przez wierzyciela spadkowego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku przerywa bieg terminu przedawnienia. W ramach tej linii orzeczniczej wyróżnia się sytuacje, w których wierzyciel spadkowy:

1. ma już tytuł egzekucyjny wydany przeciwko spadkodawcy,
2. nie dysponuje jeszcze takim tytułem egzekucyjnym względem zmarłego dłużnika.

W sprawach, w których funkcjonował już w obrocie tytuł egzekucyjny przeciwko spadkodawcy, Sąd Okręgowy w Krakowie zauważył, że „ustalenie kręgu spadkobierców jest niezbędne dla uzyskania klauzuli wykonalności. Czynności tej nie da się pominąć, a krąg spadkobierców ustalany jest wiążąco dopiero w postanowieniu spadkowym. (…) Nie ma znaczenia, czy wierzycielowi znany jest uprzednio krąg potencjalnych spadkobierców. Nadanie klauzuli wykonalności następuje bowiem nie na podstawie wiedzy i oświadczenia wierzyciela, ale dokumentu urzędowego”[4].

W odniesieniu zaś do przypadków, gdy wierzyciel nie dysponował tytułem egzekucyjnym względem zmarłego dłużnika, Sąd Okręgowy w Sieradzu[5] podkreślił, że w omawianej sprawie brało udział ponad 40 osób znajdujących się w kręgu spadkobierców ustawowych zmarłej, którzy po kolei spadek po niej odrzucali. Sąd ten zauważył, że taka sytuacja spowodowała znaczne trudności w ustaleniu osoby spadkobiercy zmarłej dłużniczki i istotnie wydłużyło postępowanie. Dopiero w momencie, w którym wierzyciel dysponował prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, mógł podjąć stosowne czynności w celu dochodzenia przysługującej mu wierzytelności.

Warto odnotować także wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r.[6], w uzasadnieniu którego sąd dokonał zróżnicowania skutków wniosku wierzyciela o stwierdzenie nabycia spadku od tego, czy przysługuje mu tytuł egzekucyjny względem zmarłego dłużnika. W ocenie tego Sądu, jeśli wierzyciel dysponuje orzeczeniem wydanym przeciwko zmarłemu, to wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg terminu przedawnienia. Jeśli takiego tytułu egzekucyjnego nie ma, to „w takiej sytuacji złożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest konieczne dla wytoczenia powództwa o zapłatę przeciwko spadkobiercom dłużnika, czyli ochrony konkretnej wierzytelności”[7].

Stanowisko Sądu Najwyższego

W uchwale z dnia 13 lutego 2026 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że „złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia wierzyciela, jeżeli jest niezbędne dla dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia tego roszczenia”[8].

Treść uchwały nie napawa optymizmem gmin będących spadkobiercami dłużników, które w praktyce mogą utracić możliwość skutecznego powoływania się na zarzut przedawnienia roszczeń zgłaszanych przez wierzycieli spadkowych. Należy pamiętać, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie przerwie biegu terminu przedawnienia wszystkich długów spadkowych.

Pewne problemy może rodzić ocena, czy w każdym przypadku złożenie takiego wniosku przez wierzyciela spadkowego doprowadzi do przerwania biegu terminu przedawnienia tej wierzytelności. Wątpliwości wynikają z zastrzeżenia poczynionego przez Sąd Najwyższy, że czynność ta musi być niezbędna dla dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia wierzyciela. Nie jest przy tym jasne, w jaki sposób i przez kogo będzie weryfikowana przesłanka „niezbędności” wniosku. Obecnie pozostaje czekać na uzasadnienie uchwały, w którym Sąd Najwyższy (miejmy nadzieję) rozwieje powyższe wątpliwości.

[1] I Co 879/25/P

[2] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2024 r., I CNP 58/23, Lex nr 3655350

[3] Tak wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29 marca 2019 r., II Ca 184/19, Lex nr 2673186; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68, Lex nr 817; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2018 r., I ACa 600/17, Lex nr 2460091; wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 28 marca 2023 r., I C 1623/22, Lex nr 3707083;

[4] Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 5 października 2020 r., II Ca 2092/19, Lex nr 3400139

[5] Wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 23 grudnia 2022 r., I Ca 458/22, Lex nr 3550695

[6] I ACa 797/21, Lex nr 3364550

[7] Tamże

[8] III CZP 27/25, Lex nr 4022306