Obowiązki gminy jako spadkobiercy pracodawcy

Gmina, mimo że nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza, musi mierzyć się z różnymi problemami związanymi ze spłatą długów spadkowych. Mówiąc o długach spadkowych najczęściej ma się na myśli zaciągnięte przez spadkodawców kredyty czy pożyczki. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy gmina będąca tzw. spadkobiercą przymusowym nabywa spadek po osobie, która w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej zatrudniała pracowników. Wówczas pojęcie długów spadkowych obejmuje również roszczenia przysługujące takim pracownikom po śmierci pracodawcy.

Zasadą jest, że z dniem śmierci pracodawcy wygasają umowy o pracę z pracownikami. Ustawodawca wprowadził pewne wyjątki w sytuacji, gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny z chwilą śmierci pracodawcy, bądź też gdy doszło do przejęcia pracowników przez nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 23¹ kodeksu pracy. W tym artykule omówiona zostanie zasada wygaśnięcia umowy o pracę z chwilą śmierci pracodawcy oraz konsekwencje, jakie się z tym zdarzeniem wiążą w przypadku nabycia spadku przez gminę.

W związku ze śmiercią pracodawcy, pracownik może żądać zapłaty na jego rzecz:

1. wynagrodzenia za miesiąc, w którym pracodawca zmarł,
2. ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (zgodnie z art. 171 § 1 k.p.),
3. innych świadczeń należnych ze stosunku pracy, jeśli były wymagalne (np. zaległego wynagrodzenia za pracę).

Dodatkowo, w przypadku wygaśnięcia umowy o pracę w związku ze śmiercią pracodawcy, pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, ustalane w oparciu o przepisy ustawowe regulujące tę kwestię (tj. art. 34 i 36 k.p.).

Z perspektywy gminy dziedziczącej spadek po zmarłym pracodawcy trzeba pamiętać, że wszystkie powyższe zobowiązania zmarłego pracodawcy względem pracownika stanowią dług spadkowy, wchodzący w skład masy spadkowej po spadkodawcy. Składniki te spełniają bowiem wszystkie kryteria określone w art. 922 § 1 i 2 k.c., tj.:

• wywodzą się z szeroko rozumianego stosunku cywilnoprawnego (do którego zalicza się stosunki prawne z zakresu prawa pracy),
• mają charakter majątkowy,
• nie są ściśle związane z osobą spadkodawcy,
• nie są wskazane przez ustawodawcę jako przechodzące na oznaczoną osobę bez względu na to, czy jest ona spadkobiercą.

Należy również mieć na uwadze, że gmina jako tzw. spadkobierca przymusowy nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że jej odpowiedzialność, także wobec pracowników spadkodawcy, jest ograniczona do wysokości aktywów spadkowych.

Przysługujące pracownikom roszczenia związane ze śmiercią pracodawcy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się one wymagalne. Tezę tę dodatkowo potwierdził Sąd Najwyższy, który wskazał, że „do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia umowy o pracę z powodu śmierci pracodawcy (art.63² § 2 k.p.) ma zastosowanie termin z art. 291 § 1 k.p.”[1].

Nie można zapominać, że w przypadku rozwiązania czy też wygaśnięcia stosunku pracy pracodawca jest zobowiązany na podstawie przepisu art. 97 § 1 k.p. wydać pracownikowi świadectwo pracy. Co istotne, w przypadku nabycia przez gminę spadku po pracodawcy, to właśnie na gminie spoczywa obowiązek wydania świadectwa pracy. Choć gmina jako tzw. spadkobierca przymusowy nie ma możliwości uzyskania dokumentacji pracowniczej, to nie powoduje to zwolnienia jej od uczynienia zadość temu obowiązkowi.

Reasumując, dziedziczenie spadków przez gminy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy wiąże się z istotnymi wyzwaniami praktycznymi. Gminy często nie dysponują informacjami o stanie majątkowym spadkodawcy, a współpraca z jego rodziną bywa utrudniona. Konsekwencje tej sytuacji odczuwają również pracownicy, którzy w celu uzyskania świadectwa pracy niekiedy mogą być zmuszeni wystąpić na drogę postępowania sądowego.

[1] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2013 r., II BP 3/13, Lex nr 1375139