Czy samorząd może uzależnić wysokość „opłaty śmieciowej” od liczby osób w gospodarstwie domowym?

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie potwierdził, że po nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach[1], która weszła w życie z dniem 23 września 2021 r.[2], różnicowanie stawki „opłaty śmieciowej” od liczby osób w gospodarstwie domowym jest możliwe.

Dnia 22 lutego 2022 r. WSA w Warszawie[3] oddalił skargę Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Gminy dotyczącą wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od właścicieli nieruchomości zamieszkałych oraz ustalenia wysokości stawki tej opłaty. W spornej uchwale, podjętej dnia 25 listopada 2021 r. Rada Gminy zastosowała metodę „od gospodarstwa domowego” i zróżnicowała wysokość stawki opłaty w zależności od liczby osób w gospodarstwie domowym, co zdaniem Prokuratora stanowiło przekroczenie delegacji ustawowej.

Stanowisko Prokuratora i zmiana przepisów

Prokurator zaskarżył uchwałę, zarzucając jej wydanie z istotnym naruszeniem prawa (w tym m.in. art. 6j ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). W jego ocenie rada gminy, wybierając metodę ustalenia opłaty od gospodarstwa domowego, poprzez zróżnicowanie stawki tej opłaty według kryterium liczby osób w gospodarstwie, przekroczyła delegację ustawową. W skardze domagał się stwierdzenia nieważności uchwały argumentując, że na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów Rada Gminy nie była upoważniona do wprowadzania takiego kryterium.

W odpowiedzi na skargę Rada Gminy wskazywała, że jej zdaniem uchwała nie narusza prawa, a zróżnicowanie stawek według liczby osób ma oparcie w przepisach u.c.p.g. Rada Gminy podkreślała, że jeszcze przed podjęciem tej uchwały, weszła w życie nowelizacja ustawy, przewidująca istotne modyfikacje niektórych przepisów.

Wprowadzono wówczas m.in. nowe brzmienie z art. 6j ust. 2a u.c.p.g., wyraźnie upoważniające Rady Gmin do różnicowania stawek opłaty śmieciowej także w zależności od liczby osób w gospodarstwie domowym. Tym samym dotychczasowe orzecznictwo, na które powoływał się Prokurator, straciło aktualność.

Uzasadnienie WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał rację gminie. WSA oddalając skargę wskazał, że uchwała została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem, zwłaszcza w świetle nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Kluczowym okazał się termin wejścia w życie niniejszej nowelizacji, który przypadł na dzień 23 września 2021 r. Natomiast Rada Gminy podjęła sporną uchwałę w dniu 25 listopada 2021 r., czyli w momencie obowiązywania nowych przepisów.

W uzasadnieniu wskazano, że wcześniej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panował pogląd, iż wybór metody opłaty od gospodarstwa domowego wyklucza dalsze różnicowanie stawki według kryteriów takich jak liczba mieszkańców[4]. Jednak Sąd podkreślił, że od 23 września 2021 r. stan prawny uległ zmianie. Obecnie obowiązują przepisy, które wprost dopuszczają różnicowanie stawek opłat śmieciowych również w przypadku metody „od gospodarstwa domowego”.

WSA przytoczył treść znowelizowanego art. 6j u.c.p.g. i zaznaczył, że nowe brzmienie przepisu jednoznacznie pozwala na różnicowanie stawek także przy zastosowaniu kryterium liczby osób w gospodarstwie domowym, kończąc tym samym dotychczasowe spory interpretacyjne w tym zakresie.

W praktyce, dla samorządów oznacza to, że dostosowanie wysokości opłaty śmieciowej do wielkości gospodarstwa domowego – o ile jest uchwalone zgodnie z obowiązującym brzmieniem ustawy – nie narusza prawa, nawet jeśli przed nowelizacją taka praktyka była kwestionowana.

[1]Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 1297), dalej jako: „u.c.p.g.”

[2] Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o odpadach (Dz. U. 2021 poz. 1648).

[3] Wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt: III SA/Wa 2157/22.

[4] Zob. Wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt: III FSK 2953/21; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt: III FSK 2543/21.