Utworzenie związku powiatowo-gminnego

W ocenie Wojewody Śląskiego nie jest dopuszczalne utworzenie związku powiatowo-gminnego i przyjęcie jego statutu, jeżeli wcześniej nie uzgodniono projektu statutu.

Związki powiatowo-gminne pełnią istotną rolę we wspólnym wykonywaniu zadań przez gminy i powiaty, szczególnie w zakresie publicznego transportu zbiorowego. Powołanej takiej struktury może przyczynić się do lepszej organizacji świadczonych usług, zwłaszcza na obszarach poza dużymi aglomeracjami. Punktem wyjścia do osiągnięcia założonych celów jest przygotowanie odpowiedniego statutu i zachowanie wymaganej prawem procedury utworzenia związku.

Ustawa o samorządzie powiatowym do związków powiatowo-gminnych zasadniczo nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o związkach powiatów[1]. Oznacza to, że utworzenie związku powiatowo-gminnego wymaga przyjęcia jego statutu bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady przez rady zainteresowanych gmin i powiatów. Co istotne – projekt statutu podlega uzgodnieniu z wojewodą[2].

W omawianej sprawie dwie rady gmin podjęły odrębne uchwały w sprawie utworzenia związku powiatowo-gminnego oraz uchwały w sprawie przyjęcia jego statutu. Wojewoda Śląski stwierdził ich nieważność[3].

Organ nadzoru wskazał, że uzgodnienie projektu statutu związku powiatowo-gminnego powinno mieć miejsce jeszcze przed jego przyjęciem przez radę gminy. Dopiero później następuje drugi etap procedury nadzorczej: wojewoda bada uchwały w sprawie przyjęcia tego statutu. W tym momencie wojewoda może bowiem m.in. ustalić, czy przygotowując ostateczną wersję statutu zastosowano się do ewentualnych zastrzeżeń, jakie zgłosił podczas procedury uzgodnieniowej.

W konsekwencji uchwały w sprawie utworzenia związku i przyjęcia jego statutu nie mogły być podjęte, zanim nie doszło do uzgodnienia projektu statutu. Wojewoda wskazał, że w omawianych przypadkach nie miało to miejsca[4]. Wobec tego uchwały w sprawie przyjęcia statutu istotnie naruszały prawo. Natomiast podjęcie uchwał w sprawie utworzenia związku w sytuacji, w której nie przyjęto prawidłowo statutu, prowadziłoby do utworzenia związku powiatowo-gminnego, który nie ma uregulowanego ustroju. Z tego powodu również one zostały uznane za istotnie naruszająco prawo.

Dla gmin i powiatów planujących utworzenie związku płynie z tego podstawowy wniosek: wszelkie plany (i harmonogramy działań) dotyczące współdziałania powinny uwzględniać ustawowe terminy przewidziane na przeprowadzenie wymaganych procedur. Należy przy tym dołożyć starań, by wszyscy potencjalni uczestnicy posiadali wiedzę na temat prawnych uwarunkowań tworzenia związku. Wielu z nich może bowiem dopiero po raz pierwszy uczestniczyć w tego rodzaju procedurze.

[1] Art. 72a ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107 ze zm.), dalej jako u.s.p.

[2] Art. 67 ust. 1 i 1a w zw. z art. 72a ust. 2 u.s.p.m

[3] M.in. rozstrzygnięcia nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 5 września 2025 r., znak NPII.4131.1.545.2025 oraz znak NPII.4131.1.546.2025, https://suw.bip.gov.pl/ [dostęp: 24.11.2025 r.].

[4] W przypadku jednej z rad uchwała w sprawie przyjęcia statutu została podjęta, zanim nawet rozpoczęto procedurę uzgodnieniową.