Organie środowiskowy! Uważaj na wyłączenie!

Czy organ administracyjny może „sam sobie” wydać decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach? A co, jeśli jego rola w postępowaniu jest nawet potrójna – jako wnioskodawca, strona, organ rozpoznający wniosek? Czy wówczas istnieją podstawy do wyłączenia?

Kwestię tę rozważał niedawno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a efekty tych rozważań znalazły odzwierciedlenie w wyroku z dnia 7 sierpnia 2025 r. (sygn. II SA/Gl 197/25). Sąd orzekał na gruncie sprawy środowiskowej dotyczącej spalarni odpadów, gdzie gmina działała, jak wskazano w tytule, jako wnioskodawca, strona i organ rozpoznający wniosek. Po pierwszej „uchyłce” decyzji środowiskowej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Prezydent zdecydował się wyłączyć od prowadzenia sprawy i w tym celu wystąpił ze stosownym wnioskiem do SKO. Te do rozpoznania sprawy wyznaczyło inny organ. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w pełny zakresie, pozytywna decyzja środowiskowa była ponownie przedmiotem oceny organu odwoławczego, który nie dostrzegł w postępowaniu uchybień, w tym, co do zastosowanego wyłączenia.

A co na to Sąd?

Gdy, na skutek licznych protestów, sprawa trafiła na wokandę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zdecydował jednak inaczej. Wyłączenie Prezydenta od prowadzenia sprawy środowiskowej, Sąd uznał bowiem jako nieprawidłowe. Podkreśli on, że „W obowiązujących przepisach procesowych nie ma ogólnej regulacji zobowiązującej do wyłączenia organu samorządu terytorialnego, w przypadku, gdy sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego pozostaje w związku z interesem prawnym danej jednostki samorządu terytorialnego”. Jak wskazał Sąd, taką regulację przewidywał niegdyś art. 27a kodeksu postepowania administracyjnego, lata temu utracił on jednak moc.

Argumentując swoje stanowisko, Sąd odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym prezentowany jest pogląd, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta, może wystąpić w charakterze nosiciela imperium w stosunku do własnej gminy i organ wykonujący ustawowe kompetencje nie podlega wyłączeniu, jeśli sprawa związana jest bezpośrednio lub pośrednio z mieniem tej samej gminy. Zaakcentował, że przepisy regulujące kompetencje organów do wydania decyzji administracyjnej, muszą być rozumiane ściśle.

WSA w Gliwicach odwołał się również do przepisów ustawy ocenowej[1], podkreślając, że „ustawodawca w art. 64 ust. 1d nakazuje Dyrektorowi RDOŚ wydanie uzgodnienia w formie postanowienia w przedmiocie konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, wszędzie tam gdzie wnioskodawcą dla planowanych przedsięwzięć, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 4, jest jednostka samorządu terytorialnego, dla której organem wykonawczym jest organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub podmiot od niej zależny w rozumieniu art. 24m ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.). Brak jest natomiast regulacji wyłączających organ wykonawczy od załatwienia sprawy, gdy stroną jest jednostka samorządu terytorialnego reprezentowana przez niego”.

Konkludując, WSA w Gliwicach stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna przesłanka do wyłączenia organu, w konsekwencji czego orzekł o nieważności wydanej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Czy słusznie? Być może będziemy się mieli szansę o tym przekonać. Wyrok wciąż pozostaje bowiem nieprawomocny. Niewątpliwie jednak, tego rodzaju orzeczenie to potężny cios dla gminy. Postępowanie o wydanie decyzji środowiskowej trwało prawie 7 lat, a jego skutki zostały zniweczone wyłącznie przez błędne jak się okazało, wyłączenie organu.

[1] ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Tekst jedn. Dz.U.2024.1112)