Uprawnienia gmin (związków międzygminnych) do weryfikacji oświadczeń o wyjściu nieruchomości niezamieszkałych z gminnego systemu odpadowego

WSA w Poznaniu w wyrokach z 29 maja 2025 r. II SA/Po 139/25 i 5 czerwca 2025 r. II SA/Po 138/25 uznał, że organ gminy (związku międzygminnego) jest w pełni uprawniony do badania, czy umowa z podmiotem mającym odbierać odpady komunalne z nieruchomości niezamieszkałej, zawarta przez jej właściciela i dołączona do oświadczenia o jego wyłączeniu się z systemu odbierania odpadów komunalnych przez gminę (związek międzygminny), jest zgodna z przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz regulaminu utrzymania czystości i porządku obowiązującego na terenie tej gminy (związku międzygminnego).

Przedmiotem obu spraw były pisma organu wykonawczego związku międzygminnego informujące właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, że ich oświadczenia o wyłączeniu się tych nieruchomości z systemu odbierania odpadów komunalnych organizowanego przez ten związek międzygminny, są nieskuteczne w myśl art. 6c ust. 3c w związku z ust. 3a ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 399 ze zm.) – dalej u.u.c.p.g. Związek zakwestionował bowiem w obu sprawach zgodność dołączonych do ww. oświadczeń kopii umów z przedsiębiorcą mającym docelowo odbierać odpady komunalne z tych nieruchomości z przepisem art. 6 ust. 1 pkt 2, ust. 1c i ust. 5a pkt 2 u.u.c.p.g. Organ związku twierdził bowiem, iż umowa taka musi spełniać wymagania określone w regulaminie utrzymania czystości i porządku w gminach w zakresie konieczności zapewnienia odbierania wszystkich frakcji odpadów komunalnych, i to w zgodzie z rozporządzeniem w sprawie selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów, rodzaju i wielkości pojemników na odpady komunalne oraz częstotliwości odbioru. Z racji tego, iż załączone do oświadczeń umowy nie spełniały wszystkich tych wymogów, organ uznał wyjście nieruchomości niezamieszkałych z systemu za nieskuteczne.

Skarżący właściciele nieruchomości twierdzili, że załączone przez nich umowy spełniają te wymogi. Umowa wskazuje bowiem, iż przedsiębiorca będzie odbierał wszystkie pięć frakcji odpadów, że odpady będą zbierane w pojemnikach należących do przedsiębiorcy i dostosowanych do danego rodzaju nieruchomości, a częstotliwość odbioru została wskazana w umowie poprzez odesłanie do strony internetowej przedsiębiorcy, na której miał znajdować się harmonogram odbioru i który – poprzez wejście na tę stronę – organ mógł zweryfikować oraz w załączniku do umowy, którego jednak nie przedłożono, gdyż znajdowały się tam informacje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa. Skarżący podnosili też, że u.u.c.p.g. nie wymaga wskazania w umowie wielkości rozmiarów pojemników do gromadzenia poszczególnych frakcji odpadów i że ich podanie nie jest warunkiem skuteczności oświadczenia o wyjściu z systemu.

Sąd w obu wyrokach przede wszystkim podtrzymał tezę zawartą w precedensowym w tym zakresie wyroku tego samego Sądu z 11 września 2022 r. IV SA/Po 380/22. Zostało tam potwierdzone, że pismo informujące o nieskuteczności oświadczenia właściciela nieruchomości niezamieszkałej o wyłączeniu się z systemu odbierania odpadów komunalnych przez gminę (związek międzygminny) mieści się w pojęciu „innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa”, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym nie ulega wątpliwości, iż takie pismo może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.

Uznał, iż istota sprawy w obu wskazanych postępowaniach sprowadza się do dokonania oceny czy złożone oświadczenie woli, a przede wszystkim załączona do niego umowa zawierała wszelkie informacje niezbędne do uznania złożonego oświadczenia za skuteczne. W tym zakresie odwołał się do art. 6c ust. 3a u.u.c.p.g., który wskazuje, że właściciel nieruchomości niezamieszkałej składający oświadczenie o wyjściu z systemu musi załączyć do tego oświadczenia kopię umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g., a więc umowę z gminną jednostką organizacyjną lub przedsiębiorcą odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości wpisanego do rejestru działalności regulowanej, o którym mowa w art. 9b ust. 2. Art. 6 ust. 1c u.u.c.p.g. stanowi, że postanowienia tej umowy zapewniają odbiór wszystkich frakcji odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1. Sąd przyznał, że do uprawnień kontrolnych organu gminy (związku międzygminnego) na tym etapie stosuje się art. 6 ust. 5a pkt 2 u.u.c.p.g., który zobowiązuje je do badania zgodności postanowień umów z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz sposobem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1. Potwierdził, że umowa musi więc być zgodna z regulaminem, który określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy (związku) dotyczące m.in. wymagań w zakresie: selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych obejmującego co najmniej papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady, rodzaju i minimalnej pojemności pojemników lub worków oraz warunków ich rozmieszczania i utrzymania, a także częstotliwości i sposobu pozbywania się odpadów komunalnych z nieruchomości. Regulamin może przy tym zawierać jeszcze inne wymagania wskazane w art. 4 ust. 2a u.u.c.p.g.

Sądy w obu sprawach, ze względu na różnice w dostępnym materiale dowodowym sprawy, dokonały innej oceny spełniania ww. wymogów przez załączone umowy. W obu sprawach składy orzekające zgodziły się, że samo odesłanie do harmonogramu odbioru odpadów zamieszczonego na stronie internetowej nie było wystarczające, skoro znajdował się on w załączniku do umowy. Załącznik ten, jako integralna część umowy, powinien zostać do niej dołączony. Informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa można było natomiast zamazać. Z tego już faktu wynika, że oświadczenia nie można uznać za skuteczne. W wyroku z 29 maja 2025 r. Sąd uznał, iż nie podziela argumentacji organu o tym, że w umowie nie wskazano ani ilości frakcji, ani wielkości i rodzaju pojemników. Natomiast w wyroku z 5 czerwca 2025 r. Sąd wskazał, że dysponuje załącznikiem do umowy, który nie został organowi przedłożony do oświadczenia. Ocena załącznika doprowadziła Sąd do wniosku, że mimo iż w umowie określono ogólny obowiązek segregacji odpadów i wskazano minimalne pojemności pojemników na odpady i ich kolory, to dopiero w załączniku następuje indywidualne określenie ww. kwestii dla poszczególnych nieruchomości. Oznacza to, że strona umowy ma możliwość wyboru ilości i pojemności pojemników na poszczególne frakcje, a także może ustalić częstotliwość odbioru odpadów. Te elementy objęte są bowiem formą tabeli pozostawionej do samodzielnego wypełnienia przez stronę umowy. Z załącznika przygotowanego dla konkretnej umowy wynikało również, że z konkretnej nieruchomości przedsiębiorca mógł nie odbierać wszystkich frakcji. Umowa ma więc de facto charakter ramowy i bez dołączonego do niej załącznika organ nie miał możliwości oceny, czy spełniała ona wymogi określone przepisami u.u.c.p.g.