Co dalej z opodatkowaniem bocznic kolejowych?

Po czasie oczekiwania, przyszedł czas na podejmowanie działań w podatku od nieruchomości. Znamy treść wyroku TSUE o sygn. C-453/23 – „zwolnienie bocznic nie jest niedozwoloną pomocą publiczną”.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekał w sprawie polskiego podatnika, który zadeklarował wolę skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania infrastruktury kolejowej. Organ podatkowy uznał w sprawie, że podatnik spełnia formalne przesłanki zwolnienia ale, nie może z niego skorzystać, gdyż owo zwolnienie stanowi niedozwoloną pomoc publiczną (Polska nie notyfikowała przepisów wprowadzających zwolnienie). Sprawa trafiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a ten postanowił zapytać, czy sporne zwolnienie faktycznie stanowi niedozwoloną pomoc publiczną. Z uwagi na zastosowanie przez NSA trybu prejudycjalnego, w praktyce wszelkie, będące w toku postępowania podatkowe dotyczące tego zwolnienia zostały zawieszone.

TSUE orzekł, że sporne zwolnienie nie wydaje się spełniać przesłanek pomocy publicznej, a w związku z tym nie musiało być notyfikowane (oczywiście TSUE zastrzegł przy tym, że ostateczna weryfikacja należy do sądu krajowego). Potwierdzenie tej tezy przez NSA oznaczać będzie w praktyce, że podatnikowi można byłoby odmówić w sprawie zwolnienia z opodatkowania bocznicy kolejowej, jednak wyłącznie na podstawie zakwestionowania przesłanek jego zastosowania. W uproszczeniu wskazać można więc, że zwolnienie zawarte w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, dotyczące infrastruktury kolejowej, nie zawiera dyskwalifikującej je wady pierwotnej (dotyczącej procedury jego wprowadzenia).   

Z orzeczenia TSUE wysnuć można co najmniej dwa istotne wnioski. Po pierwsze sprawy dotyczące zwolnienia z opodatkowania infrastruktury kolejowej (prowadzone za lata 2017-2021) powrócą do punktu wyjścia. Organ chcąc zakwestionować zwolnienie będzie musiał wykazać, że podatnik nie spełnił przesłanek zwolnienia (z uwzględnieniem całego dotychczasowego dorobku orzeczniczego). Z pewnością wyrok będzie też przyczyną, nowych, niewszczętych jeszcze postępowań nadpłatowych. Po drugie, orzeczenie TSUE dostarcza wielu informacji na temat postrzegania przesłanki selektywności pomocy państwa. Z perspektywy TSUE, aby uznać, że pomoc stanowi pomoc publiczną, dokonać trzeba trójetapowego testu (potencjalnie wiedza ta może przydać się w gminach także z perspektywy lokalnej polityki podatkowej – np. przy okazji konstruowania zwolnień tzw. uchwałowych).     

Szczególnie istotne wydają się być uwagi TSUE na temat systemu odniesienia. Dokonując testu selektywności Trybunał nakazuje w pierwszym etapie zidentyfikować obowiązujący w państwie członkowskim powszechny lub „normalny” system podatkowy jako tak zwany system odniesienia. Na podstawie tego powszechnego lub „normalnego” systemu podatkowego należy w drugim etapie ocenić, czy dany środek podatkowy stanowi odstępstwo od owego powszechnego systemu. Jeżeli stwierdzono odstępstwo od „normalnego opodatkowania”, w ostatnim trzecim etapie należy zbadać, czy odstępstwo to jest uzasadnione.

Na przykładzie obowiązującego w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych zwolnienia z opodatkowania infrastruktury kolejowej TSUE uznał, że jest ono potencjalnie dostępne dla każdego podatnika posiadającego infrastrukturę kolejową udostępnianą przewoźnikom kolejowym, bez względu na to, czy prowadzi działalność gospodarczą, a jeśli tak, to niezależnie od jej rodzaju. Oznacza to, że beneficjentami mogą być zarówno podmioty nieprowadzące działalności gospodarczej, jak i przedsiębiorstwa o różnej formie prawnej, wielkości i działające w różnych branżach. TSUE uznał zatem, że sporne zwolnienie nie posiada cech selektywności. Oczywiście specyfika procedury prejudycjalnej powoduje, że ostatecznie w sprawie rozstrzygnąć musi NSA. Wskazówki TSUE wskazują jednak dość jednoznacznie, że tryb notyfikacji nie był w sprawie konieczny.

Wyrok posiada istotne znaczenie dla praktyki podatku od nieruchomości. Wytyczony w nim kierunek wyznaczy sposób zakończenia prowadzonych postępowań. Może też spowodować wzmożoną, aktywność wśród podatników, chcących odzyskać nadpłacony podatek, którzy jeszcze nie zwrócili się o zwrot nadpłaty. Część z okresów rozliczeniowych, w których obowiązywał sporny przepis, nie uległa jeszcze przedawnieniu.