Obserwuj

Bądź na bieżąco z prawem samorządowym. Zamów bezpłatny cotygodniowy newsletter.






Działy:
  • Gospodarka komunalna

    W dziale "GOSPODARKA KOMUNALNA" publikowane są artykuły dotyczące spółek komunalnych oraz zakładów budżetowych, jak również artykuły dotyczące poszczególnych działów gospodarki komunalnej, w tym gospodarki odpadami komunalnymi, gospodarki wodno-ściekowej, transportu publicznego.

  • Podatki

    W dziale "PODATKI" publikowane są artykuły dotyczące podatków i opłat publicznoprawnych, m.in. dotyczące podatku VAT, podatku od nieruchomości, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i innych.

  • Finanse publiczne

    W dziale "FINANSE PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące szeroko pojmowanych zagadnień związanych z finansami publicznymi, m.in. artykuły dotyczące dochodów jednostek samorządu terytorialnego oraz dyscypliny finansów publicznych.

  • Zamówienia publiczne

    W dziale "ZAMÓWIENIA PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące problematyki zamówień publicznych, m.in. dotyczące sytuacji podmiotów komunalnych w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prezentowane są także najnowsze orzeczenie KIO oraz sądów w zakresie prawa zamówień publicznych.

  • Prawo cywilne

    W dziale "PRAWO CYWILNE" publikowane są artykuły dotyczące zagadnień cywilnoprawnych, m.in. umów oraz sporów przed sądami powszechnymi, których stroną są podmioty komunalne.

  • Nieruchomości

    W dziale "NIERUCHOMOŚCI" publikowane są artykuły dotyczące nieruchomości komunalnych oraz spraw związanych z innymi nieruchomościami, w których występują organy samorządu terytorialnego. Artykuły dotyczą w szczególności gospodarki nieruchomościami i planowania przestrzennego.

  • Procedury administracyjne

    W dziale "PROCEDURY ADMINISTRACYJNE" publikowane są artykuły dotyczące procedur, które prowadzone są przez organy samorządu terytorialnego. W szczególności artykuły dotyczą ogólnej procedury administracyjnej (KPA - Ordynacja podatkowa), procedury sądowoadministracyjnej, procedury uchwałodawczej oraz dostępu do informacji publicznej.

  • Ustrój

    W dziale "USTRÓJ" publikowane są artykuły dotyczące ustroju podmiotów komunalnych, w tym zagadnienia dotyczące statusu prawnego organów jednostek samorządu terytorialnego, związków międzygminnych czy radnych.

  • Inne

    W dziale "INNE" publikowane są artykuły związane z funkcjonowaniem podmiotów komunalnych, które ze względu na swoją tematykę nie zostały zakwalifikowane do innych kategorii.

08.04.2024

Czy COVID przedłużył terminy na dochodzenie nadpłaty?

drukuj mail Share

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj

Pandemiczna specustawa zawierała regulacje zawieszające bieg terminów przewidzianych w prawie administracyjnym. Skład 7 sędziów NSA przyjął w uchwale, że przepisy te nie zawieszały biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Takie stanowisko z kolei zrodziło spór o to, czy stan zagrożenia epidemicznego wydłużył termin umożliwiający zainicjowanie postępowań w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Termin ten jest bowiem powiązany z terminem przedawnienia zobowiązań podatkowych, a użyta w uchwale NSA argumentacja wykorzystywana jest zarówno przez organy podatkowe, jak i przez podatników.

Artykuł dostępny jest dla zarejestrowanych użytkowników

Pandemiczna specustawa zawierała regulacje zawieszające bieg terminów przewidzianych w prawie administracyjnym. Skład 7 sędziów NSA przyjął w uchwale, że przepisy te nie zawieszały biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Takie stanowisko z kolei zrodziło spór o to, czy stan zagrożenia epidemicznego wydłużył termin umożliwiający zainicjowanie postępowań w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Termin ten jest bowiem powiązany z terminem przedawnienia zobowiązań podatkowych, a użyta w uchwale NSA argumentacja wykorzystywana jest zarówno przez organy podatkowe, jak i przez podatników.

Niejednokrotnie podatnicy weryfikując swoje rozliczenia podatkowe dochodzą do przekonania, że podatki wpłacali nienależnie lub w kwotach wyższych od należnych. Takie działania audytowe, prowadzone nierzadko z pomocą zewnętrznych ekspertów podatkowych, bywają czasochłonne i wymagają szczegółowej analizy stanu faktycznego. W rezultacie zdarza się, że w przypadku stwierdzenia podstaw do ubiegania się o zwrot nadpłaty za przeszłe okresy, stosowne wnioski składane są „w ostatniej chwili”, na krótko przed upływem ustawowego terminu. Potencjalnie zatem kilkadziesiąt dni „wydłużenia” terminu na skorzystanie z uprawnienia do wystąpienia z żądaniem nadpłaty może być w wielu sprawach „języczkiem u wagi”. Jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej tezy dostarczają sprawy, w których interpretacja przepisów covidowych w sprawie zawieszenia biegu terminów decyduje o możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Spójrzmy na treść przepisów. Zgodnie z art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej: Prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku.  Według art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej: Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oczywiście termin przedawnienia zobowiązania podatkowego może ulec przerwaniu lub zawieszeniu, co będzie wpływać także na wydłużenie możliwości dochodzenia nadpłaty. Z drugiej strony można by również postawić tezę, że jeżeli żadnych zdarzeń wpływających na bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego nie było, to - w świetle przytoczonych przepisów - uprawnienie do wystąpienia z żądaniem nadpłaty powinno wygasnąć z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przykładowo w odniesieniu do podatku od nieruchomości za rok 2016, 2017, 2018, 2019 wnioski o stwierdzenie nadpłaty powinny być złożone najpóźniej odpowiednio 31.12.2021, 31.12.2022, 31.12.2023 i 31.12.2024.

Stosowanie prawa podatkowego ma jednak swoją specyfikę, którą pokazały szczególne rozwiązania prawne przyjęte w związku z pandemią COVID. Tworzone naprędce przepisy, których jakość legislacyjna, po części z powodów obiektywnych, nie była najwyższa przyczyniły się do powstania szeregu wątpliwości. W ustawie z dnia 3 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) znalazł się również przepis art. 15 zzr ust. 1 pkt 3, stanowiący, że: W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Tym samym akademickie zagadnienie, czy prawo podatkowe stanowi odrębną gałąź prawa, czy też powinno być traktowane jako część prawa administracyjnego, zyskało znaczną doniosłość praktyczną. Analogicznych rozwiązań odnoszących się wprost do przepisów prawa podatkowego bowiem nie wprowadzono.

Przytoczony przepis został następnie uchylony, jednak – z uwzględnieniem przepisów przejściowych ustawy nowelizującej – można było przyjąć, iż bieg terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego pozostawał zawieszony, w zależności od stanowiska, przez 54 dni lub przez 71 dni. Niby nie jest to długi czas, ale jak się okazało w zupełności wystarczający do tego, by decydować o istnieniu lub nieistnieniu uprawnień i obowiązków w konkretnych sprawach. Czy doręczona przez organ odwoławczy decyzja dotyczy przedawnionego zobowiązania? Czy zgłoszenie nabycia darowizny nastąpiło w czasie warunkującym zwolnienie z podatku? Wreszcie, czy wniosek o stwierdzenie nadpłaty został złożony w terminie? Ostatecznie na podobne pytania zmuszone były odpowiadać sądy administracyjne. W sprawach dotyczących preferencji w podatku od spadków i darowizn dość szybko ukształtowała się linia orzecznicza, w myśl której przepis art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 specustawy należało odnosić również do podatków. Stanowisko to organy podatkowe przenosiły na kwestię przedawnienia zobowiązań podatkowych. I na tym tle doszło do rozbieżności, które rozstrzygnął powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale siedmiu sędziów podjętej dnia 27 marca 2023 r. w sprawie o sygn. I FPS 2/22 NSA uznał, że  Art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568, ze zm.) nie dotyczy wstrzymania, rozpoczęcia i zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

NSA uniknął zatem jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy sporny przepis obejmował również terminy przewidziane w przepisach prawa podatkowego. W uzasadnieniu uchwały w sprawie I FPS 2/22 przedstawiono co prawda szereg argumentów przemawiających za odrębnością prawa podatkowego, ostatecznie jednak NSA przyjął, że Problemy związane z istotą oraz zakresem prawa administracyjnego i jego demarkacją od prawa podatkowego powinno się powiązać z zasadą in dubio pro tributario wyrażoną jako reguła interpretacyjna w art. 2a Ordynacji podatkowej. Nie przesądzając w sposób radykalny doktrynalnego sporu, czy prawo podatkowe stanowi element prawa administracyjnego, należy stwierdzić, że ów spór powinien być rozstrzygnięty na korzyść podatnika.” Kluczowym dla NSA argumentem była zatem zasada rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego na korzyść podatnika. W odniesieniu do rozstrzyganego uchwałą zagadnienia prawnego oznaczało to przyjęcie stanowiska, że gdy ustawodawca posłużył się zwrotem "bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów", to rozumienie tego przepisu w sposób stawiający podatnika w niekorzystnej sytuacji, ponieważ w efekcie przedłużające bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, jest niedopuszczalne. W dalszej części swojego wywodu NSA odwołał się również do zasad wykładni funkcjonalnej podkreślając, że celem regulacji obejmującej szczególne rozwiązania związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych była między innymi ochrona obywateli, których dobrostan został zagrożony przez epidemię.

Jak zatem powyższe stanowisko odnieść do spraw nadpłatowych? NSA nie odniósł się bezpośrednio do terminu na złożenie wniosku o stwierdzenie / zwrot nadpłaty, jednak sentencja uchwały jednoznacznie wskazuje, że przepisy covidowe nie skutkowały zawieszeniem biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Z kolei w świetle art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej termin na dochodzenie nadpłaty został powiązany z terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego… Stąd organy podatkowe nierzadko prezentują stanowisko o niedopuszczalności wniosków o stwierdzenie nadpłaty złożonych po upływie „ogólnego” terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Podkreślają, że przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują żadnego „autonomicznego” terminu warunkującego możliwość wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Uprawnienie to jest ściśle związane z biegiem przedawnienia zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe przyjmują zatem, że stanowisko wyrażone w powołanej uchwale NSA odnosząc się do biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego bezpośrednio oddziaływuje zarazem na określenie terminu, po upływie którego wygasa uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Dlatego też – podzielając stanowisko wyrażone w sentencji powołanej uchwały i mając na uwadze treść art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej – organ podatkowe wydają postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego lub decyzje o umorzeniu, jeśli takie postępowania podjęły.

Podatnicy nie oddają jednak pola organom podatkowym i podnoszą argument, że sentencja uchwały NSA nie odnosi się do terminu na złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty i tej kwestii nie przesądza. Jednocześnie koncentrują się na zawartej w uzasadnieniu omówionej uchwały argumentacji NSA odnoszącej się do zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika. Można ją bowiem rozumieć w ten sposób, że w innych sprawach niż te, których przedmiotem jest określenie zobowiązania podatkowego, wynik wykładni art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy covidowej mógłby (czy nawet powinien) być inny przy pozytywnym wpływie zawieszenia biegu terminu na sytuację prawną podatnika. Nie budzi natomiast wątpliwości, że zawieszenie biegu terminu na złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty działałoby na korzyść podatnika.

Dotychczasowe orzecznictwo w omawianych sprawach jest rozbieżne. Stanowisko korzystne dla organów podatkowych zajęły m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 28.12.2023 r., I SA/Kr 965/23 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 13.12.2023 r., I SA/Łd 774/23. Po stronie podatników stanął zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z 26.05.2023 r., III SA/Wa 2002/22, prawom.), czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (wyrok z 23.01.2024 r., I SA/Gd 931/23).

Powstała zatem kolejna kwestia, która wymagać będzie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, być może ostatecznie również w formie uchwały. Podatnicy, którzy będą rozważać wystąpienie z żądaniem nadpłaty za rok 2019 powinni jednak dołożyć starań, by z tego prawa skorzystać w ogólnym terminie i nie generować niepotrzebnego sporu.

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj
TAGI:
Podatki
DZIAŁY:
Podatki

Autor artykułu

Dominik Goślicki

radca prawnyw Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, specjalizuje się w zakresie prawa podatkowego, w szczególności podatku dochodowego oraz podatku od nieruchomości.

Więcej z Praktyki §

Wydarzenia PDS

  • Brak nadchodzących wydarzeń
Więcej wydarzeń

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj