Obserwuj

Bądź na bieżąco z prawem samorządowym. Zamów bezpłatny cotygodniowy newsletter.






Działy:
  • Gospodarka komunalna

    W dziale "GOSPODARKA KOMUNALNA" publikowane są artykuły dotyczące spółek komunalnych oraz zakładów budżetowych, jak również artykuły dotyczące poszczególnych działów gospodarki komunalnej, w tym gospodarki odpadami komunalnymi, gospodarki wodno-ściekowej, transportu publicznego.

  • Podatki

    W dziale "PODATKI" publikowane są artykuły dotyczące podatków i opłat publicznoprawnych, m.in. dotyczące podatku VAT, podatku od nieruchomości, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i innych.

  • Finanse publiczne

    W dziale "FINANSE PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące szeroko pojmowanych zagadnień związanych z finansami publicznymi, m.in. artykuły dotyczące dochodów jednostek samorządu terytorialnego oraz dyscypliny finansów publicznych.

  • Zamówienia publiczne

    W dziale "ZAMÓWIENIA PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące problematyki zamówień publicznych, m.in. dotyczące sytuacji podmiotów komunalnych w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prezentowane są także najnowsze orzeczenie KIO oraz sądów w zakresie prawa zamówień publicznych.

  • Prawo cywilne

    W dziale "PRAWO CYWILNE" publikowane są artykuły dotyczące zagadnień cywilnoprawnych, m.in. umów oraz sporów przed sądami powszechnymi, których stroną są podmioty komunalne.

  • Nieruchomości

    W dziale "NIERUCHOMOŚCI" publikowane są artykuły dotyczące nieruchomości komunalnych oraz spraw związanych z innymi nieruchomościami, w których występują organy samorządu terytorialnego. Artykuły dotyczą w szczególności gospodarki nieruchomościami i planowania przestrzennego.

  • Procedury administracyjne

    W dziale "PROCEDURY ADMINISTRACYJNE" publikowane są artykuły dotyczące procedur, które prowadzone są przez organy samorządu terytorialnego. W szczególności artykuły dotyczą ogólnej procedury administracyjnej (KPA - Ordynacja podatkowa), procedury sądowoadministracyjnej, procedury uchwałodawczej oraz dostępu do informacji publicznej.

  • Ustrój

    W dziale "USTRÓJ" publikowane są artykuły dotyczące ustroju podmiotów komunalnych, w tym zagadnienia dotyczące statusu prawnego organów jednostek samorządu terytorialnego, związków międzygminnych czy radnych.

  • Inne

    W dziale "INNE" publikowane są artykuły związane z funkcjonowaniem podmiotów komunalnych, które ze względu na swoją tematykę nie zostały zakwalifikowane do innych kategorii.

01.04.2021

Zakres działania stowarzyszeń samorządowych

drukuj mail Share

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj

Ustrojowe ustawy samorządowe różnicują przedmiot działania stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego, co budzi uzasadnione wątpliwości.

Artykuł dostępny jest dla zarejestrowanych użytkowników

Ustrojowe ustawy samorządowe różnicują przedmiot działania stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego, co budzi uzasadnione wątpliwości.

Stowarzyszenie jako formę współdziałania samorządu terytorialnego uwzględniono we wszystkich ustawach samorządowych. W ustawie o samorządzie gminnym[1] występuje ono w odrębnym rozdziale, gdzie w art. 84 wskazano na możliwość tworzenia przez gminy stowarzyszeń, jednak wyłącznie w celu wspierania idei samorządu terytorialnego oraz obrony wspólnych interesów gmin. Ograniczono tym samym cele tworzenia stowarzyszeń gmin, a jednocześnie zakres możliwych do powierzenia stowarzyszeniom zadań. Zapewne inspiracją takiej regulacji była EKSL[2], w której jednoznacznie wskazano na potrzebę wprowadzenia w prawie krajowym możliwości tworzenia stowarzyszeń o określonych celach.

Wraz z wprowadzeniem samorządności terytorialnej na poziomie powiatu
i województwa, także w ustawie o samorządzie powiatowym przewidziano możliwość tworzenia stowarzyszeń, jednak już bez ograniczeń, o których mowa w art. 84 u.s.g. W rozdziale 7 ustawy o samorządzie powiatowym[3] uregulowano kwestie stowarzyszeń, ujmując je w jednym rozdziale z regulacjami dotyczącymi związków i porozumień, najwyraźniej podkreślając w ten sposób, że stowarzyszenia z udziałem powiatów, stanowią formę ich współdziałania, które tworzyć można także
w odmiennych celach, niż określone w u.s.g. W u.s.p. potraktowano zatem tworzenie stowarzyszeń, jako formę równorzędną z porozumieniami oraz związkami, jednakże o cechach diametralnie odmiennych od tych, które przewidziano dla porozumień oraz związków. Najważniejszą z nich jest brak skutku prawnego w postaci przeniesienia na podmiot, któremu przekazuje się zadania, praw i obowiązków służących ich wykonywaniu.

Nadto w przypadku powiatów przewidziano możliwość tworzenia stowarzyszeń z udziałem gmin, a więc stowarzyszeń o charakterze wertykalnym. Nowelizacją z 30 maja 2001 r.[4] zmieniono art. 74 u.s.p., wprowadzając możliwość zawierania przez powiaty stowarzyszeń także z województwami. Do ustawy o samorządzie wojewódzkim[5] wprowadzono możliwość tworzenia stowarzyszeń wspomnianą powyżej nowelizacją z 2001 roku, przewidując w art. 8b u.s.w., że tworzone mogą być przez województwa także z gminami i powiatami. Także w tym przypadku ustawodawca nie przewidział ograniczeń, o których mowa w przypadku art. 84 u.s.g.

Odnotowania wymaga, że wskazana nowelizacja objęła wszystkie ustawy ustrojowe, jednak nowelizując u.s.g. ustawodawca nie zdecydował się na usunięcie z niej ograniczeń dotyczących przedmiotu powoływania stowarzyszeń z udziałem gmin. Co ciekawe poszerzając zakres podmiotowy możliwości tworzenia stowarzyszeń z udziałem gmin, na stowarzyszenia wertykalne ograniczeniami tymi objęto także te stowarzyszenia, czego nie można uznać za przypadek. Zdaje się to przemawiać za celowym utrzymaniem ograniczeń, o których mowa w art. 84 u.s.g.

Sprawą mogącą budzić wątpliwości w praktyce oraz doktrynie jest z jednej strony pozostawienie w u.s.g. ograniczeń dotyczących możliwości tworzenia stowarzyszeń z udziałem gmin, a z drugiej strony nie wprowadzanie takich ograniczeń do u.s.p. oraz u.s.w., a nadto przewidywanie wprost możliwości przystępowania przez gminy do stowarzyszeń z udziałem innych jednostek samorządowych, których te ograniczenia już nie dotyczą. Cel takiego uregulowania jest niespójny nie znajdując racjonalnego uzasadnienia. Skoro prawodawca nie widzi przeszkód dla tworzenia stowarzyszeń przez powiaty i województwa, także w innych celach, niż wskazane w art. 84 u.s.g., a nadto rozszerza możliwość tworzenia stowarzyszeń przez gminy, przewidując możliwość ich tworzenia także z powiatami i województwami, nie można wskazać racjonalnych przesłanek dla utrzymywania takiego ograniczenia wyłącznie do stowarzyszeń z udziałem gmin. To właśnie w przypadku gmin ograniczenia wydają się najmniej zasadne już chociażby z racji przedmiotowego zakresu działań realizowanych przez gminę.

Dotychczasowa praktyka organów nadzoru wskazuje, że racjonalizują one zamysły ustawodawcy tolerancyjnie podchodząc do tworzenia stowarzyszeń realizujących także cele inne, niż wskazane w art. 84 u.s.w. Po części tłumaczyć można to tym, że organ nadzoru (wojewoda) wkraczać może wyłącznie na etapie podejmowania przez radę uchwały o zamiarze utworzenia, czy przystąpienia do stowarzyszenia. W przypadku funkcjonujących stowarzyszeń wojewoda sprawuje tylko funkcje kontrolne na podstawie ustawy o stowarzyszeniach. Nie oznacza to jednak, że dotychczasowa tolerancja organów nadzoru nie może przerodzić się w bardziej rygorystyczne podejście z wszelkimi tego konsekwencjami. Aby temu zapobiec, oraz zlikwidować bezzasadną rozbieżność w postanowieniach samorządowych ustaw ustrojowych postulować należy szybkie wprowadzenie zmian art. 84 u.s.g., co wobec obecnej praktyki legislacyjnej nie powinno być ani trudne, ani długotrwałe.

 


[1] Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. 2020 poz. 713 (dalej: u.s.g.).

[2]   Europejska Karta Samorządu Lokalnego przyjęta przez Stałą Konferencję Gmin i Regionów Europy przy Radzie Europy w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (dalej: EKSL lub Karta).

[3] Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, t.j. Dz.U. 2020 poz. 920 (dalej: u.s.p.).

[4] Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw: o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym, o samorządzie województwa, o administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. 2001 nr 45 poz. 497.

[5] Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, t.j. Dz.U. 2020 poz. 1668 (dalej: u.s.w.).

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj
DZIAŁY:
Ustrój

Autor artykułu

Prof. UAM dr hab. Krystian Ziemski

radca prawny w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, profesor nadzwyczajny na WPiA UAM, Senior Partner, ekspert w zakresie prawa administracyjnego, prawa samorządu terytorialnego oraz energetycznego

Więcej z Praktyki §

Wydarzenia PDS

Więcej wydarzeń

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj