Obserwuj

Bądź na bieżąco z prawem samorządowym. Zamów bezpłatny cotygodniowy newsletter.






Działy:
  • Gospodarka komunalna

    W dziale "GOSPODARKA KOMUNALNA" publikowane są artykuły dotyczące spółek komunalnych oraz zakładów budżetowych, jak również artykuły dotyczące poszczególnych działów gospodarki komunalnej, w tym gospodarki odpadami komunalnymi, gospodarki wodno-ściekowej, transportu publicznego.

  • Podatki

    W dziale "PODATKI" publikowane są artykuły dotyczące podatków i opłat publicznoprawnych, m.in. dotyczące podatku VAT, podatku od nieruchomości, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i innych.

  • Finanse publiczne

    W dziale "FINANSE PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące szeroko pojmowanych zagadnień związanych z finansami publicznymi, m.in. artykuły dotyczące dochodów jednostek samorządu terytorialnego oraz dyscypliny finansów publicznych.

  • Zamówienia publiczne

    W dziale "ZAMÓWIENIA PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące problematyki zamówień publicznych, m.in. dotyczące sytuacji podmiotów komunalnych w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prezentowane są także najnowsze orzeczenie KIO oraz sądów w zakresie prawa zamówień publicznych.

  • Prawo cywilne

    W dziale "PRAWO CYWILNE" publikowane są artykuły dotyczące zagadnień cywilnoprawnych, m.in. umów oraz sporów przed sądami powszechnymi, których stroną są podmioty komunalne.

  • Nieruchomości

    W dziale "NIERUCHOMOŚCI" publikowane są artykuły dotyczące nieruchomości komunalnych oraz spraw związanych z innymi nieruchomościami, w których występują organy samorządu terytorialnego. Artykuły dotyczą w szczególności gospodarki nieruchomościami i planowania przestrzennego.

  • Procedury administracyjne

    W dziale "PROCEDURY ADMINISTRACYJNE" publikowane są artykuły dotyczące procedur, które prowadzone są przez organy samorządu terytorialnego. W szczególności artykuły dotyczą ogólnej procedury administracyjnej (KPA - Ordynacja podatkowa), procedury sądowoadministracyjnej, procedury uchwałodawczej oraz dostępu do informacji publicznej.

  • Ustrój

    W dziale "USTRÓJ" publikowane są artykuły dotyczące ustroju podmiotów komunalnych, w tym zagadnienia dotyczące statusu prawnego organów jednostek samorządu terytorialnego, związków międzygminnych czy radnych.

  • Inne

    W dziale "INNE" publikowane są artykuły związane z funkcjonowaniem podmiotów komunalnych, które ze względu na swoją tematykę nie zostały zakwalifikowane do innych kategorii.

28.04.2020

Sołtys jako świadek testamentu ustnego sporządzonego na rzecz gminy

drukuj mail Share

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj

Sołtys nie jest organem gminy, a organem jednostki pomocniczej, jaką stanowi sołectwo. W związku z powyższym, może pełnić rolę świadka przy sporządzaniu testamentu ustnego, przewidującego korzyść dla gminy.

Sąd Najwyższy[1] w sprawie z wniosku B.W. [dalej także: wnioskodawczyni, skarżąca kasacyjnie] przy uczestnictwie Gminy U. [dalej także: gmina] o stwierdzenie nabycia spadku stwierdził, że sołtys może pełnić rolę świadka przy sporządzaniu testamentu ustnego, nawet jeżeli ów testament przewiduje korzyść dla gminy, w której skład wchodzi sołectwo.

Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W 2004r. L.S [dalej także: spadkodawczyni, testatorka] sporządziła testament pisemny, w którym oświadczyła, że cały majątek przekazuje na rzecz Fundacji (…) pod warunkiem, że obejmie ona spadkodawczynię opieką. Następnie w czerwcu 2010r. przebywając w szpitalu w stanie ciężkim, zwróciła się do M.P. - sołtysa, o dostarczenie jej rzeczonego dokumentu, celem jego przeformułowania.

Zamiarem spadkodawczyni było przepisanie dokumentu i uczynienie spadkobiercą gminy. Stan w którym kobieta się znajdowała nie pozwalał jej jednak na swobodne dokonanie tej czynności - nie mogła poruszać się o własnych siłach, a w konsekwencji także pisać. W związku z zaistniałą sytuacją L.S. zwróciła się z pytaniem do sołtysa i trzech innych odwiedzających ją osób, o chęć pełnienia roli świadków jej testamentu ustnego, na co wyrazili oni zgodę. W obecności wskazanych osób spadkodawczyni oświadczyła, że: „cały swój majtek daje Gminie U. Za opiekę przed chorobą i w jej trakcie”. Jednocześnie postanowiła o wydziedziczeniu swojej córki i jej synów.

Rozpoznając niniejszy stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po zmarłej nabyła w całości córka na podstawie dziedziczenia ustawowego. Od powyższego rozstrzygnięcia apelację wniosła gmina, co zaskutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sądowi rejonowemu sprawy do ponownego rozpoznania.

Przechodząc do ponownej analizy sprawy, skład orzekający stwierdził, że spadek z dobrodziejstwem inwentarza, na mocy testamentu ustnego, nabyła gmina.

Zdaniem składu orzekającego stan zdrowia L.S. uniemożliwiał sporządzenie testamentu w innej formie. Jednocześnie występowała obawa rychłej śmierci spadkodawczyni, przy czym nie zachodziły wątpliwości co do jej świadomości i poczytalności.

W ocenie sądu, dochowane zostały także warunki formalne dotyczące sporządzenia protokołu testamentu ustnego, a wreszcie żaden ze świadków nie podlegał wyłączeniu. Ostatnia uwaga odnosiła się w sposób szczególny do M.P. będącego sołtysem. Zadaniem sądu: „nie można (…) przyjąć, że skoro korzyść w testamencie przypada gminie (…) to pośrednio przypada również sołectwu”. Co więcej, pełnił on rolę świadka jako osoba prywatna - nie organ wykonawczy sołectwa.

Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wniosła apelację, którą Sąd Okręgowy oddalił. Skład orzekający podzielił co do zasady argumentację sądu pierwszej instancji, mówiącą o tym, że M.P. mógł być świadkiem testamentu ustnego w którym przewiduje się korzyść na rzecz gminy, z uwagi na okoliczność, iż nie jest on organem tejże jednostki samorządu terytorialnego, a organem sołectwa.

Kasację od rozstrzygnięcia sądu II instancji wniosła wnioskodawczyni, zarzucając mu naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego[2] [dalej także: KC].

Na wstępie rozważań Sąd Najwyższy zadał pytanie kluczowe - czy art. 957 KC, traktujący o względnej niezdolności do bycia świadkiem testamentu, może mieć zastosowanie do sytuacji, w której została w nim przewidziana korzyść dla osoby prawnej. Powołując się na własne orzecznictwo[3] skład orzekający stwierdził, że ograniczenie wynikające ze wskazanego przepisu, a mówiące o tym, że nie może być świadkiem testamentu osoba dla której została w nim przewidziana korzyść, nie odnosi się do członków organów osoby prawnej[4] a także korporacyjnej osoby prawnej. Zdaniem SN nie można bowiem twierdzić, że: „każde działanie osoby wchodzącej w skład organu osoby prawnej stanowi jednocześnie działanie w jej imieniu”. Podstawy do zastosowania art. 957 §1 KC zachodziłyby wówczas, gdy: „jako świadek przy sporządzeniu testamentu wystąpiłaby osoba upoważniona do składania oświadczeń za osobę prawną”.

Wobec powyższego skład orzekający stwierdził ostatecznie, że: „członek organu osoby prawnej w zasadzie może być świadkiem przy sporządzeniu testamentu, w którym została przewidziana dla tej osoby jakakolwiek korzyść”.

Jakkolwiek powyższe może zostać odniesione także do jednostek samorządu terytorialnego, to w niniejszym stanie faktycznym mieliśmy do czynienia z sytuacją zgoła inną. Sołtys nie jest bowiem organem gminy, a organem wykonawczym sołectwa. Tym bardziej mógł on być świadkiem przy sporządzaniu testamentu przewidującego określoną korzyść dla gminy.

 


[1] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014r., III CSK 301/13.

[2] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 z późn. zm.).

[3] Postanowienie z dnia 7 maja 1976r. III CRN 9/76.

[4] Jak zauważa sam skład orzekający - teza ta stoi w sprzeczności z poglądami przedstawicieli piśmiennictwa.

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj

Autorzy artykułu

Piotr Kołodziejczak

radca prawny w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, Partner, specjalizuje się w zakresie realizacji projektów inwestycyjnych, sporach sądowych, opracowywania i opiniowania umów

Martyna Krystman

asystent w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, interesuje się prawem administracyjnym

Więcej z Wokandy §

Wydarzenia PDS

Więcej wydarzeń

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj