Obserwuj

Bądź na bieżąco z prawem samorządowym. Zamów bezpłatny cotygodniowy newsletter.






Działy:
  • Gospodarka komunalna

    W dziale "GOSPODARKA KOMUNALNA" publikowane są artykuły dotyczące spółek komunalnych oraz zakładów budżetowych, jak również artykuły dotyczące poszczególnych działów gospodarki komunalnej, w tym gospodarki odpadami komunalnymi, gospodarki wodno-ściekowej, transportu publicznego.

  • Podatki

    W dziale "PODATKI" publikowane są artykuły dotyczące podatków i opłat publicznoprawnych, m.in. dotyczące podatku VAT, podatku od nieruchomości, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i innych.

  • Finanse publiczne

    W dziale "FINANSE PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące szeroko pojmowanych zagadnień związanych z finansami publicznymi, m.in. artykuły dotyczące dochodów jednostek samorządu terytorialnego oraz dyscypliny finansów publicznych.

  • Zamówienia publiczne

    W dziale "ZAMÓWIENIA PUBLICZNE" publikowane są artykuły dotyczące problematyki zamówień publicznych, m.in. dotyczące sytuacji podmiotów komunalnych w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prezentowane są także najnowsze orzeczenie KIO oraz sądów w zakresie prawa zamówień publicznych.

  • Prawo cywilne

    W dziale "PRAWO CYWILNE" publikowane są artykuły dotyczące zagadnień cywilnoprawnych, m.in. umów oraz sporów przed sądami powszechnymi, których stroną są podmioty komunalne.

  • Nieruchomości

    W dziale "NIERUCHOMOŚCI" publikowane są artykuły dotyczące nieruchomości komunalnych oraz spraw związanych z innymi nieruchomościami, w których występują organy samorządu terytorialnego. Artykuły dotyczą w szczególności gospodarki nieruchomościami i planowania przestrzennego.

  • Procedury administracyjne

    W dziale "PROCEDURY ADMINISTRACYJNE" publikowane są artykuły dotyczące procedur, które prowadzone są przez organy samorządu terytorialnego. W szczególności artykuły dotyczą ogólnej procedury administracyjnej (KPA - Ordynacja podatkowa), procedury sądowoadministracyjnej, procedury uchwałodawczej oraz dostępu do informacji publicznej.

  • Ustrój

    W dziale "USTRÓJ" publikowane są artykuły dotyczące ustroju podmiotów komunalnych, w tym zagadnienia dotyczące statusu prawnego organów jednostek samorządu terytorialnego, związków międzygminnych czy radnych.

  • Inne

    W dziale "INNE" publikowane są artykuły związane z funkcjonowaniem podmiotów komunalnych, które ze względu na swoją tematykę nie zostały zakwalifikowane do innych kategorii.

28.04.2020

Sołtys jako świadek testamentu ustnego sporządzonego na rzecz gminy

UWAGA: TEN ARTYKUŁ MA WIĘCEJ NIŻ 3 MIESIĄCE.
SPRAWDŹ AKTUALNY STAN PRAWNY LUB SKONTAKTUJ SIĘ Z AUTOREM.
drukuj mail Share

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj

Sołtys nie jest organem gminy, a organem jednostki pomocniczej, jaką stanowi sołectwo. W związku z powyższym, może pełnić rolę świadka przy sporządzaniu testamentu ustnego, przewidującego korzyść dla gminy.

Sąd Najwyższy[1] w sprawie z wniosku B.W. [dalej także: wnioskodawczyni, skarżąca kasacyjnie] przy uczestnictwie Gminy U. [dalej także: gmina] o stwierdzenie nabycia spadku stwierdził, że sołtys może pełnić rolę świadka przy sporządzaniu testamentu ustnego, nawet jeżeli ów testament przewiduje korzyść dla gminy, w której skład wchodzi sołectwo.

Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W 2004r. L.S [dalej także: spadkodawczyni, testatorka] sporządziła testament pisemny, w którym oświadczyła, że cały majątek przekazuje na rzecz Fundacji (…) pod warunkiem, że obejmie ona spadkodawczynię opieką. Następnie w czerwcu 2010r. przebywając w szpitalu w stanie ciężkim, zwróciła się do M.P. - sołtysa, o dostarczenie jej rzeczonego dokumentu, celem jego przeformułowania.

Zamiarem spadkodawczyni było przepisanie dokumentu i uczynienie spadkobiercą gminy. Stan w którym kobieta się znajdowała nie pozwalał jej jednak na swobodne dokonanie tej czynności - nie mogła poruszać się o własnych siłach, a w konsekwencji także pisać. W związku z zaistniałą sytuacją L.S. zwróciła się z pytaniem do sołtysa i trzech innych odwiedzających ją osób, o chęć pełnienia roli świadków jej testamentu ustnego, na co wyrazili oni zgodę. W obecności wskazanych osób spadkodawczyni oświadczyła, że: „cały swój majtek daje Gminie U. Za opiekę przed chorobą i w jej trakcie”. Jednocześnie postanowiła o wydziedziczeniu swojej córki i jej synów.

Rozpoznając niniejszy stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po zmarłej nabyła w całości córka na podstawie dziedziczenia ustawowego. Od powyższego rozstrzygnięcia apelację wniosła gmina, co zaskutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sądowi rejonowemu sprawy do ponownego rozpoznania.

Przechodząc do ponownej analizy sprawy, skład orzekający stwierdził, że spadek z dobrodziejstwem inwentarza, na mocy testamentu ustnego, nabyła gmina.

Zdaniem składu orzekającego stan zdrowia L.S. uniemożliwiał sporządzenie testamentu w innej formie. Jednocześnie występowała obawa rychłej śmierci spadkodawczyni, przy czym nie zachodziły wątpliwości co do jej świadomości i poczytalności.

W ocenie sądu, dochowane zostały także warunki formalne dotyczące sporządzenia protokołu testamentu ustnego, a wreszcie żaden ze świadków nie podlegał wyłączeniu. Ostatnia uwaga odnosiła się w sposób szczególny do M.P. będącego sołtysem. Zadaniem sądu: „nie można (…) przyjąć, że skoro korzyść w testamencie przypada gminie (…) to pośrednio przypada również sołectwu”. Co więcej, pełnił on rolę świadka jako osoba prywatna - nie organ wykonawczy sołectwa.

Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wniosła apelację, którą Sąd Okręgowy oddalił. Skład orzekający podzielił co do zasady argumentację sądu pierwszej instancji, mówiącą o tym, że M.P. mógł być świadkiem testamentu ustnego w którym przewiduje się korzyść na rzecz gminy, z uwagi na okoliczność, iż nie jest on organem tejże jednostki samorządu terytorialnego, a organem sołectwa.

Kasację od rozstrzygnięcia sądu II instancji wniosła wnioskodawczyni, zarzucając mu naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego[2] [dalej także: KC].

Na wstępie rozważań Sąd Najwyższy zadał pytanie kluczowe - czy art. 957 KC, traktujący o względnej niezdolności do bycia świadkiem testamentu, może mieć zastosowanie do sytuacji, w której została w nim przewidziana korzyść dla osoby prawnej. Powołując się na własne orzecznictwo[3] skład orzekający stwierdził, że ograniczenie wynikające ze wskazanego przepisu, a mówiące o tym, że nie może być świadkiem testamentu osoba dla której została w nim przewidziana korzyść, nie odnosi się do członków organów osoby prawnej[4] a także korporacyjnej osoby prawnej. Zdaniem SN nie można bowiem twierdzić, że: „każde działanie osoby wchodzącej w skład organu osoby prawnej stanowi jednocześnie działanie w jej imieniu”. Podstawy do zastosowania art. 957 §1 KC zachodziłyby wówczas, gdy: „jako świadek przy sporządzeniu testamentu wystąpiłaby osoba upoważniona do składania oświadczeń za osobę prawną”.

Wobec powyższego skład orzekający stwierdził ostatecznie, że: „członek organu osoby prawnej w zasadzie może być świadkiem przy sporządzeniu testamentu, w którym została przewidziana dla tej osoby jakakolwiek korzyść”.

Jakkolwiek powyższe może zostać odniesione także do jednostek samorządu terytorialnego, to w niniejszym stanie faktycznym mieliśmy do czynienia z sytuacją zgoła inną. Sołtys nie jest bowiem organem gminy, a organem wykonawczym sołectwa. Tym bardziej mógł on być świadkiem przy sporządzaniu testamentu przewidującego określoną korzyść dla gminy.

 


[1] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014r., III CSK 301/13.

[2] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 z późn. zm.).

[3] Postanowienie z dnia 7 maja 1976r. III CRN 9/76.

[4] Jak zauważa sam skład orzekający - teza ta stoi w sprzeczności z poglądami przedstawicieli piśmiennictwa.

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj

Autorzy artykułu

Piotr Kołodziejczak

radca prawny w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, Partner, specjalizuje się w zakresie realizacji projektów inwestycyjnych, sporach sądowych, opracowywania i opiniowania umów

Martyna Krystman

asystent w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, interesuje się prawem cywilnym i administracyjnym

Więcej z Wokandy §

Wydarzenia PDS

Więcej wydarzeń

Sprawdzone rozwiązania

dla każdego samorządu.

przeczytaj